Rijgen: een belangrijke rekenstrategie op de basisschool

Een van de belangrijkste rekenstrategieën in de onderbouw is rijgen. Misschien denk je gelijk aan kralen en daar heeft het ook wel een beetje mee te maken! In dit blog leg ik uit wat rijgen is, hoe het werkt, waarom kinderen het leren en hoe je als ouder je kind erbij kan helpen (mét gratis werkbladen!).

Wat is rijgen?

Rijgen is een manier van rekenen, waarbij een getal in stappen wordt opgedeeld om het eenvoudiger te maken. In plaats van direct de optel- of aftreksom op te lossen, maakt een kind kleine sprongen en leert het steeds dezelfde denkroute.

En dat is niet zomaar: Rijgen is de allereerste stap richting hoofdrekenen.

Kinderen leren begrijpen hoe je van een getal naar een antwoord komt. Eerst zichtbaar op een rekenrek of getallenlijn, later steeds meer in het hoofd.

Als deze stap wordt overgeslagen, blijft een kind vaak hangen in tellen, raden of het onthouden van losse antwoorden.
Rijgen zorgt ervoor dat een kind:

• grip krijgt op getallen
• snapt wat er gebeurt bij een som
• en later veel makkelijker kan hoofdrekenen

Kort gezegd: Rijgen is dé basis die kinderen nodig hebben om later vlot en zeker te kunnen hoofdrekenen.
Deze stap mag je dus echt niet missen.

Hoe los je een som rijgend op?

Bij het aanleren van rijgen worden (in deze volgorde) verschillende hulpmiddelen gebruikt:

de kralenketting, het rekenrekje en later de lege getallenlijn.

Bij een optelsom, zoals 47 + 9, werkt het zo:

• Start bij het eerste getal
• Vul aan naar het volgende tiental
• Tel de rest erbij op

Voorbeeld van rijgen op de lege getallenlijn

Voor mijn eerste voorbeeld gebruik ik de lege getallenlijn. Zo heb je gelijk een idee van hoe rijgen werkt!

Bijvoorbeeld: 47 + 9 = ?

• Stap 1: Aanvullen naar het volgende tiental. (47 + 3 = 50)

• Stap 2: Bepaal wat er nu nog bij opgeteld moet worden. (9 splitsen in 3 en 6)

• Stap 3: Tel de rest erbij op. (50 + 6 = 56)

Door steeds op deze manier te werken, krijgen kinderen inzicht in hoe getallen zijn opgebouwd en leren ze rekenen volgens een vaste structuur.

Wanneer leren kinderen rijgen?

Rijgen wordt geïntroduceerd in groep 3 en verder uitgebreid in groep 4 en 5. De meeste Nederlandse rekenmethodes, zoals Wereld in Getallen, Pluspunt en Getal & Ruimte Junior, gebruiken deze strategie als basis voor optellen en aftrekken.

Opbouw van rijgen richting optellen over het tiental

Groep 3: rijgen met contreet materiaal

In groep 3 begint rijgen met tellen in stappen met concreet materiaal.

• Kinderen rijgen sommen onder het tiental op de kralenketting.
  De vijfstructuur (rode en witte kralen) helpt hen hoeveelheden in één oogopslag te herkennen.

• Daarna leren ze op het rekenrek ook over het tiental te rekenen.
  Bijvoorbeeld: 8 + 5 → eerst aanvullen tot 10, daarna verder tellen.

• De nadruk ligt op:
  • splitsen van getallen
  • aanvullen tot 10
  • begrijpen wat een tiental is

Psst… als je mijn Instagram-account al een tijdje volgt, weet je dat ik “hamer” op het automatiseren van splitsen in groep 3. Het helpt kinderen enórm bij het maken van optelsommen en aftreksommen en dat gun ik elk kind. Wil je er meer over lezen? Lees dan het blog ‘Oefenen met splitsen’.

---

Even tussendoor! Op deze website vind je meer dan 300 rekenvideo’s, waarmee ik kinderen bij het rekenen help. Oefenen met splitsen kan met deze video!

---

Groep 4: rijgen op de lege getallenlijn

In groep 4 verschuift het rekenen van concreet naar meer schematisch.

• Kinderen leren rijgen op een voorgetekende lege getallenlijn.
• Eerst oefenen ze sommen zonder tientaloverschrijding.
• Daarna volgen sommen over het tiental, waarbij ze steeds:
  – aanvullen naar het volgende tiental
  – vervolgens de rest erbij optellen

Pas later in groep 4 leren kinderen om zelf een lege getallenlijn te trekken.

De getallenlijn helpt kinderen om dezelfde stappen te blijven volgen, maar steeds zelfstandiger te werken.

Groep 5: rijgen in het hoofd (hoofdrekenen)

In groep 5 gebeurt rijgen steeds meer in het hoofd.

• De stappen worden uitgevoerd op een denkbeeldige getallenlijn.
• Kinderen passen rijgen toe bij grotere getallen en complexere sommen.
• Rijgen vormt hier de brug naar kolomsgewijs en later cijferend rekenen.

Psst… Weet je waarom ik een hekel heb aan kolomsgewijs rekenen? Je leest het in mijn blog ‘Kolomsgewijs rekenen vs cijferend rekenen: waarom ik voor het traditionele kies’.

De kralenketting, het rekenrek en de lege getallenlijn

Bij het oefenen van rijgen worden verschillende hulpmiddelen ingezet. Rijgen begint met de kralenketting, waarin kinderen tellen, splitsen en leren aanvullen tot 10.

Daarna volgt het rekenrek, waarmee vooral sommen over het tiental inzichtelijk worden. De vaste vijf- en tienstructuur van het rekenrek helpt kinderen om steeds dezelfde denkwijze toe te passen.

In groep 4 komt de lege getallenlijn centraal te staan. Eerst gebruiken kinderen een voorgetekende lege getallenlijn, waarop ze de sprongen zetten. Later leren ze deze getallenlijn zelf te tekenen.

Dit helpt bij:

• Het ontwikkelen van getalinzicht
• Het volgen van een vaste rekenaanpak
• Het visueel maken van optellen en aftrekken

Waarom leren kinderen rijgen?

Rijgen helpt kinderen handig rekenen en betekenis geven aan getallen. In plaats van alleen antwoorden vlot uit het hoofd te leren, begrijpen kinderen wat er gebeurt bij een rekensom en waarom een aanpak werkt.

Rijgen heeft verschillende voordelen:

• Structuur en houvast: kinderen volgen steeds dezelfde rekenstappen
• Voorbereiding op hoofdrekenen: de stappen worden steeds meer geïnternaliseerd (gebeurt steeds meer in het hoofd)
• Meer zelfvertrouwen: rekenen wordt een logisch proces

Gratis werkbladen rijgen voor groep 3 en 4

Wil je thuis oefenen met rijgen? Speciaal voor groep 3 en groep 4 heb ik gratis werkbladen rijgen gemaakt.

Op de werkbladen oefenen kinderen:

• aanvullen tot het tiental
• rijgen op het rekenrek
• rijgen op de lege getallenlijn

Werkblad rijgen met de kralenketting en het rekenrek (groep 3)
Werkblad rijgen op de lege getallenlijn (groep 4)

Hoe kun je als ouder je kind helpen?

Hoe je je kind helpt bij rijgen, hangt af van wat je kind al kan. Niet elk kind is meteen toe aan hoofdrekenen. Het is daarom belangrijk om eerst te kijken hoe je kind een som aanpakt.

Luister naar het denken
Laat je kind hardop uitleggen hoe het rekent. Zo hoor je of het al denkt in vaste stappen, of nog vooral telt. Het antwoord is minder belangrijk dan de uitleg.

Maak de stappen zichtbaar
Heeft je kind de stappen nog niet in het hoofd, gebruik dan een rekenrek of een (voorgetekende) lege getallenlijn. Laat je kind sprongen maken en benoemen: eerst aanvullen naar het tiental, daarna verder rekenen.

Oefen in herkenbare situaties
Gebruik dagelijkse momenten, zoals het afrekenen van boodschappen of andere spullen. (“De trui kost €37 en de sokken €8.”) Vraag niet alleen naar het antwoord, maar vooral: Hoe heb je dat aangepakt?

Bouw rustig af richting hoofdrekenen
Gaat het steeds zekerder, dan kunnen hulpmiddelen langzaam verdwijnen. Blijf wel vragen naar de volgorde van de stappen, zodat het denken in het hoofd correct blijft.

Door aan te sluiten bij het niveau van je kind en steeds dezelfde stappen te blijven gebruiken, help je je kind rekenen met vertrouwen en inzicht.

Merk je dat je kind de stappen nog nodig heeft? Met onze gratis werkbladen rijgen voor groep 3 en groep 4 kun je het rekenen zichtbaar maken en rustig opbouwen richting hoofdrekenen.

Conclusie

Rijgen is een essentiële rekenstrategie die kinderen helpt bij het rekenen. De kralenketting, het rekenrek en de lege getallenlijn maken dit proces visueel en begrijpelijk. Door rijgen leren kinderen niet alleen sommen uitrekenen, maar ook begrijpen hoe getallen werken. Wil je je kind ondersteunen? Stimuleer dan het denken in stappen en op het tempo en niveau van jouw kind.

Wil je meer weten over hoe jouw kind leert rekenen? Lees mijn blogs voor meer praktische uitleg en tips!

---

---

Rekenvideo’s op Lesvananne.nl: hulp bij het rekenen

Niet alle kinderen gaat het rekenen gemakkelijk af. Misschien heb je op school te horen gekregen, dat jouw kind moeite heeft met dit onderdeel van het rekenen. Of misschien heb je het zelf opgemerkt of heeft jouw kind zelf aangegeven het niet allemaal te begrijpen. Dan is het tijd om ermee aan de slag te gaan! En dat doe je zo!

Iets nieuws leren begint met het volgen van een instructie. Door onze instructievideo’s voor groep 2 t/m 8 krijgt jouw kind de kans om de rekeninstructie, die ook op zijn/haar basisschool is gegeven, nog eens (of meerdere keren) te volgen. Door onze bijbehorende werkbladen kan jouw kind vervolgens nog eens met de leerstof oefenen. Voor veel kinderen maakt dit alleen al een enorm verschil! En dat is niet alles!

Elk kind leert op zijn eigen tempo en heeft zijn eigen niveau. Dit kan per rekencategorie erg verschillen. Het kan best zijn, dat jouw kind heel goed kan klokkijken, maar dat het automatiseren van de tafels maar niet lukt. Of dat de tafels er allang in zitten, maar het kwartje met betrekking tot breuken nog niet gevallen is. Dit is de reden dat jullie op ons platform toegang tot alle leerjaren van de basisschool krijgen. Jouw kind krijgt hierdoor ook de kans om de rekeninstructies van een leerjaar terug of een leerjaar verder te volgen. Iets waar de meeste basisscholen niet (consistent) in kunnen voorzien. Je kind werkt dus écht op zijn eigen tempo en op krijgt op zijn eigen niveau instructie. Dat is uniek en dé manier om zelfvertrouwen voor rekenen op te bouwen en de scores te verhogen.

Ga direct aan de slag en meld je hier aan!